Amasya'nın Gümüşhacıköy ilçesinde halk arasında “Hacana” (Hacı Ana) olarak bilinen makam, hem bir ziyaretgâh hem de ilçenin köklü sosyal hafızasının bir parçasıdır. Resmi kayıtlarda Gümüşhacıköy Hacı Ana Türbesi olarak yer alır.
Konumu ve Yapısı
- Yer: Gümüşhacıköy ilçe merkezi, Artıkabat Mahallesi sınırları
- Türbe ve Eşme: Eski anlatımlara göre burada önceleri bir türbe yapısı yoktu; sadece bir eşme (pınar), su kaynağı ve yanında bir mezar bulunurdu
- Hacıana Müzesi: Günümüzde bu mevkide yerel tarih ve kültürün sergilendiği küçük bir müze alanı da mevcuttur
Hıdırellez Geleneği
İlçe halkı için Hacana, özellikle Hıdırellez (6 Mayıs) zamanlarında gidilen, piknik yapılan ve dualar edilen sembolik bir merkezdir. “Eskiden Hıdırellez geleneğinin uğrak mekânı Hacana Türbesi ve çevresiydi” ifadesi, bu geleneğin yerel hafızadaki yerini özetler.
İsim Kökeni
“Hacana” isminin, bölgeye yerleşen ve hac vazifesini yerine getirmiş dindar bir kadından (Hacı Ana) geldiğine inanılır. Bazı yerel anlatılarda, Gümüş kasabasından bugünkü ilçe merkezine yerleşen “Hacı” aileleri ile ilişkilendirilir.
Çok Katmanlı Geçmiş
Bazı yerel kaynaklarda, mekânın geçmişte ilçedeki Ermeni cemaatına ait bir ayazma (kutsal su kaynağı) olduğu da rivayet edilir. Sonradan yerel Alevi-Bektaşi geleneğine entegre olduğu düşünülür. Bu yönüyle Hacana, ilçenin çok kültürlü tarihsel tabakalaşmasını somutlaştıran ender mekânlardan biridir.
Bugünkü Anlamı
Hacana, bugün hem bir ziyaretgâh hem de Gümüşhacıköy'ün kollektif belleğinin taşıyıcısıdır. Müze işlevi gören mekân, yerel kültür ve gelenekleri yeni nesillere aktarmaya devam etmektedir.